Szlaki turystyczne w Tatrach są owiane błędnym mitem. Obalamy go tutaj zdecydowanie i szczegółowo opisujemy prawdziwe znaczenie kolorów szlaków w polskich górach.
Planuj świadomie, wędruj bezpiecznie – czyli jak czytać mapę szlaków?
Żeby wyprawa w góry była udana, trzeba ją dobrze zaplanować. Kluczowe jest dobranie trasy adekwatnie do możliwości, aby nie było przykrych niespodzianek. Bezpieczeństwo w górach to podstawa, a samo zapadnięcie zmroku może sprawiać problemy. Dlatego przed wyjściem warto dobrze przestudiować mapę turystyczną. Podkreślmy, że powinna być papierowa i możliwie nowa. Szlaki i drogi czasami się zmieniają, a poleganie na zasięgu i baterii smartfona nie jest zbyt odpowiedzialne.
Mapę trzeba oczywiście umieć czytać. Podstawa to oznaczenia szlaków górskich. W Tatrach szlaki są szczególnie gęste, ponieważ istnieje tam wiele bardzo atrakcyjnych i znanych przejść. W Polsce kolory szlaków to: żółty, czerwony, zielony, niebieski i czarny. Co oznaczają te barwy? Wokół tego narosło sporo mitów, które warto wyjaśnić.
Największy mit górski: Czy kolor znakowania szlaków oznacza ich trudność?
Absolutnie nie! W przeciwieństwie do tras narciarskich, kolory pieszych szlaków turystycznych w Polsce nie mają żadnego związku z ich trudnością. Czarny szlak może być bardzo łatwy, jak Droga pod Reglami tuż przy Zakopanem. Niebieskie oznaczenie szlaków górskich jest zaś na wymagającej trasie na Zawrat. Mit o kolorach szlaków tatrzańskich jest niestety wciąż powtarzany. Tymczasem trudność szlaków górskich należy odczytywać ze szczegółów na mapie: długości, przewyższenia, czasów przejść, łańcuchów, skał, stromizny. San kolor szlaku oznacza rodzaj trasy, choć są liczne wyjątki.
Znaczenie kolorów szlaków turystycznych w Tatrach – co naprawdę nam mówią?
Przyjrzyjmy się zatem poszczególnym trasom z osobna. W Polsce mamy pięć kolorów szlaków. Które odpowiadają jakim rodzajom szlaków górskich?
Szlak czerwony – główne trasy i atrakcje: Morskie Oko, Rysy, Orla Perć, Dolina Strążyska
To bardzo częste oznaczenie długich i ważnych dróg. Czerwony jest Główny Szlak Beskidzki. Taki kolor ma jeden z głównych szlaków w Tatrach, który łączy Tatry Zachodnie i Tatry Wysokie. Początkiem jest Dolina Kościeliska, a dalej prowadzi przez Czerwone Wierchy, Kasprowy Wierch na Orlą Perć. Inny przykład to trasa Dolina Strążyska – Giewont (ściślej: o 15 min drogi pod nim). Także bardzo popularna droga Palenica Białczańska – Dolina Roztoki – Morskie Oko (i dalej wspinaczka na Rysy) jest czerwona. Takie szlaki są często bogate w imponujące widoki.
Szlak niebieski – długodystansowa alternatywa: Giewont, Czarny Staw Gąsienicowy
Co oznacza niebieski szlak? Zazwyczaj trasy krzyżujące się z głównym. Wyróżnia je znaczna długość szlaków turystycznych. W Tatrzańskim Parku Narodowym przykład to szlak dalekobieżny z Morskiego Oka przez Dolinę Pięciu Stawów Polskich, przełęcz Zawrat, mijający Czarny Staw Gąsienicowy, Kuźnice i sięgający na szczyt Giewontu. Na Słowacji kilka krótszych szlaków niebieskich prowadzi w Tatrach Zachodnich z dolin na graniczną grań.
Szlak zielony i żółty – Twoje drogi do celu: Dolina Kościeliska, Dolina Małej Łąki
Aby piechurzy mogli układać różnorodne trasy, a także w razie potrzeby je skracać, wytyczono liczne szlaki łącznikowe. Oznacza je kolor żółty i zielony. Alternatywnie prowadzą one do punktów charakterystycznych (szlaki dojściowe). Na przykład żółte są: przejście przez Wąwóz Kraków, połączenie Dolina Chochołowska – Hala Ornak i jedna z tras między dolinami Gąsienicową a Pięciu Stawów. Długi żółty szlak wiedzie przez Dolinę Małej Łąki na Kondracką Przełęcz i Kopę Kondracką. Zielone szlaki są często (nie zawsze) dłuższe, np. z Zakopanego na Kasprowy Wierch lub na dnie Doliny Roztoki.
Szlak czarny – krótki łącznik w Tatrzańskim Parku Narodowym: Hala Gąsienicowa, Dolina Pięciu Stawów Polskich
Czarny szlak – znaczenie jest tutaj mniejsze, gdyż często chodzi o krótki szlak dojściowy, jak np. wejście na Kościelec spod Czarnego Stawu Gąsienicowego lub na Kozi Wierch z Doliny Pięciu Stawów Polskich. Także dojście do Jaskini Mroźnej to czarny szlak. Są jednak wyjątki: długie czarne szlaki w niższych partiach Tatr Zachodnich na linii wschód-zachód.
Jak wygląda znak na szlaku? Anatomia oznaczenia szlaków górskich
Choć te znaki są powszechnie znane, to jednak niektóre oznaczenia szlaków górskich mogą sprawiać w zakłopotanie. Standardowo jest to prostokąt 15 × 9 cm, podzielony na trzy poziome paski. Skrajne są białe, środkowy ma kolor szlaku. Na zakrętach i skrzyżowaniach używa się strzałek lub wersji „zgiętej”, zazwyczaj pod kątem prostym. Początek szlaku to 10 cm kółko z białą obwódką i kolorowym środkiem. W miejscach, gdzie łatwo jest zboczyć z właściwej ścieżki, umieszcza się ostrzeżenie – dodatkowy biały wykrzyknik.
Miejsca umieszczania tych symboli to tuż przy ścieżce, w razie możliwości nieco powyżej oczu: na dużych drzewach i skałach. Na otwartych przestrzeniach spotyka się czasami znakowania na specjalnie wbitych słupkach, a w pobliżu zabudowań – na płotach. Na skrzyżowaniach lub w punktach charakterystycznych umieszcza się również drogowskazy, wskazujące odległości i orientacyjne czasy przejścia, a niekiedy opis szlaku.
Zaznaczmy tutaj, że cały czas jest mowa o oznaczeniach szlaku turystycznego. Poza tym istnieją trasy narciarskie, rowerowe, konne, ścieżki dydaktyczne, spacerowe i krajoznawcze. Wszystkie mogą się krzyżować z turystycznymi, co zwiększa ilość symboli w jednym miejscu i utrudnia nawigację.
Wiedza to spokój – wędruj świadomie z Villa Top
Zatem podsumowując, kolor szlaków nie ma absolutnie nic wspólnego z ich trudnością. Powyższy przewodnik też nie zawiera sztywnych reguł, ponieważ ich stosowanie byłoby niepraktyczne. Symboli musi być niewiele, aby oznakowanie było proste i wyraźne. Ponadto dwa różne szlaki w tym samym kolorze nie mogą się łączyć, to wprowadzałoby w błąd. Ale w takich regionach jak Tatry wielki ruch turystyczny sprawił, że szlaków i skrzyżowań jest bardzo dużo. Dlatego odstępstwa od reguł są dość częste. Planując trasę należy zawsze polegać na poprawnym przeczytaniu mapy. Warto to zrobić na spokojnie, na dzień przed wyjściem na wyprawę. Na przykład w komfortowych warunkach Villi Top, gdzie możesz też odpocząć po powrocie.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
- Skoro nie kolor, to co mówi mi o trudności szlaku na mapie?
W Tatrach szlaki bywają wymagające kondycyjnie, a czasami niebezpieczne. Trudność trasy rozpoznasz po obecności łańcuchów i zagęszczeniu poziomic. Z niego można wywnioskować stromiznę. - Czy oznaczenia szlaków w Tatrach Słowackich są takie same jak w Polsce?
Tak – Tatrzański Park Narodowy istnieje po obu stronach granicy państw w strefie Schengen. Władze polskie i słowackie współpracują ze sobą, więc oznaczenia szlaków są utrzymywane w tych samych konwencjach. - Co robić, gdy zgubię oznaczenia szlaku i nie widzę kolejnego znaku?
Zachować spokój i dołożyć wszelkich starań, aby zorientować się w terenie dzięki mapie, obserwacji punktów charakterystycznych i kompasowi. Jeśli się nie uda, spróbować wrócić do ostatniego punktu trasy już znanej. Warto poprosić o pomoc przechodniów. - Dlaczego czasy przejść na drogowskazach różnią się od moich rzeczywistych?
Bo to zawsze są czasy orientacyjne. Wydawca mapy stara się, by odpowiadały one wielu piechurom, ale nigdy nie będą dokładne. Czasy faktycznego przejścia u tej samej osoby zależą od zmęczenia, robionych przerw, odporności na pogodę, sprawności stawów. Pod koniec dnia intensywnego marszu tempo może zwolnić.
Jaki łatwy i dobrze oznakowany szlak polecany jest na początek z Kościeliska?
Jest to szlak zielony. Zaczyna się na masywie Gubałówki, wiedzie przez wieś do Doliny Kościeliskiej i tuż obok schroniska na Hali Ornak skręca w kierunku Czerwonych Wierchów, gdzie się kończy.
